16.3 C
تهران
چهارشنبه, اردیبهشت ۲۲, ۱۴۰۰
نجات بهرامی

خیزش پوتینیسم

هنگامی‌که جنگ سرد به پایان رسید ،کشور مجارستان جایگاه ویژه‌ای در جریان انقلاب‌های 1989 را به خود اختصاص داده بود. این کشور نخستین کشور از اقمار شوروی بود که کمونیسم را رها کرده و لیبرال دموکراسی را در آغوش کشید. این کشور امروز بار دیگر پیشتاز شده و نخستین کشور اروپایی است که دست به تقبیح دموکراسی زده و از آن فاصله می‌گیرد. هم‌زمان خود را با سیستم جدیدی سازگار می‌کند و ارزش‌هایی را نهادینه می‌کند که بهترین مصداق آن‌ها روسیه تحت حکومتِ ولادمیر پوتین است اما این ارزش‌ها به همان اندازه که در روسیه وجود دارد، در کشورهای دیگر نیز بازتاب دارند.

«ویکتور اوربان» نحست وزیر مجارستان در یک سخنرانی مهم در هفته گذشته اظهار داشت که کشورش مصمم به تأسیس یک فرم و مدل سیاسی جدید از لیبرال دموکراسی است. این حرف برای من مهم جلوه کرد چراکه در سال 1997 مقاله‌ای در «فارین افرز» نوشتم و در آن از اصطلاح مشابهی برای توصیف یک گرایش خطرناک استفاده کردم .در چنین حالتی، دولت‌های دموکراتیک و البته اغلب پوپولیست، از اختیارات خود برای تحدید حقوق فردی استفاده می‌کنند و مابین قدرت خود و نقش و حاکمیت قانون تفکیک قائل می‌شوند. اما هرگز تصور نمی‌کردم که یک رهبر مردمی حداقل در اروپا، چنین روشی را به‌عنوان نماد افتخار اعلام کند.

«اوربان» در این باره همچنین گفت : امروزه اغلب مباحث مطرح در حوزه اندیشه و تفکر در تلاش برای فهم این نکته هستند که چگونه سیستم‌هایی که غربی نیستند، لیبرال نیستند، لیبرال دموکراسی نیستند و شاید حتی دموکراسی هم نیستند، با این وجود می‌توانند ملت‌های خود را به موفقیت و کامیابی برسانند. ازنظر او جهان در سال 2008 و به دنبال آنچه وی «فروپاشی عظیم اقتصادی غرب» می‌نامد، به شکلی بنیادین دچار دگرگونی شده است .استدلال او این است که از آن زمان به بعد قدرت آمریکا روبه‌زوال بوده و ارزش‌های لیبرالی در «فساد، سکس و خشونت» خلاصه‌شده است. اروپای غربی نیز به سرزمین سیستم‌های دولت رفاهی تبدیل‌شده و کشورهایی چون روسیه، ترکیه، سنگاپور، چین و هند در نقش الگوهای لیبرالِ آینده ظاهر خواهند شد.

از کنار این لیست عجیب که به هند (؟) هم اشاره‌کرده بگذریم. کنش‌ها و اقدامات چند سال گذشته اوربان ثابت می‌کند که مدل موردنظر او روسیه تحت حاکمیتِ پوتین است. اوربان الگویی را در مجارستان وضع و اجرا کرده است که بهترین توصیف برای آن واژه «پوتینیسم» است. برای فهم این اصطلاح ناچاریم به عقب برگشته و به بنیان‌گذار آن بپردازیم.

زمانی که وی در سال 2000 به قدرت رسید، محکم و استوار، باهوش، مدیری شایسته و خلاصه اینکه فردی به نظر می‌رسید که ثبات را به روسیه برگردانده است (روسیه‌ایی که درگیر هرج‌ومرج داخلی، رکود اقتصادی و ناتوانی در بازپرداخت بدهی‌های خود بود). او به دنبال برگرداندن روسیه به جامعه جهانی بود و از واشینگتن تقاضا می‌کرد تا این کشور را در پیوستن به سازمان تجارت جهانی و حتی ناتو یاری دهد و خواهان ایجاد روابط خوب با غرب بود. دولتمردان وی متشکل از تکنو کرات‌هایی و در حقیقت لیبرال‌های غرب‌گرا بودند که در تجارت و ایجاد بازار آزاد متبحّر بودند.

با این وجود پوتین بعد از مدتی نظم موردنظر خود را در قالب برنامه‌های توسعه پر سروصدا و به مددِ چهار برابر شدن قیمت نفت در روسیه ایجاد کرد. او دست به تأسیس یک سیستمِ سرکوب و کنترلِ سیاسی، اقتصادی و اجتماعی زد تا بتواند بقای قدرت خود را تضمین کند. همزمان با سرکوب نیروهای اپوزیسیون بخصوص در انتخابات پارلمانی سال 2011، پوتین به این نتیجه رسید که برای شکست مخالفانش به چیزی بیش از یک نیروی سرکوب بی‌رحم نیاز دارد. او محتاجِ یک ایدئولوژیِ قدرت بود و برای این منظور دست به ایراد سخنرانی‌هایی زد، قوانینی را از تصویب گذراند و دفتر کارش را به مکانی برای نشان دادن پایبندی خود به مجموعه‌ای از ارزش‌ها تبدیل کرد.

عناصر اصلی «پوتینیسم» عبارت‌اند از ناسیونالیسم، مذهب، محافظه‌کاری اجتماعی، سرمایه‌داری دولتی و تسلط و کنترل دولت بر رسانه‌ها. همه این موارد به‌نوعی متفاوت از ارزش‌های مدرن غربی چون حقوق فرد، تساهل، جهان‌گرایی و … بوده و یا مخالف با این ارزش‌هاست. این‌یک باور اشتباه است که فکر کنیم ایدئولوژیِ پوتین باعث محبوبیت او شده است، چراکه وی پیش از این هم محبوب بود، اما این ایدئولوژی باعث تداوم محبوبیت و پوپولیسم پوتین شده است.

اوربان هم در این زمینه دنباله‌روی پوتین شده تا جایی که استقلال دستگاه قضایی را از کاهش داده، حقوق فردی را محدود نموده ،درباره گروه‌های قومی سخنرانی‌های ناسیونالیستی ایراد کرده و رسانه‌ها را در تنگنا قرار داده است. روش‌های کنترل نیز اغلب پیچیده‌تر و ماهرانه‌تر از روش‌های سانسور قدیمی است. مجارستان اخیراً اعلام کرد که چهل درصد از عواید آگهی‌های تبلیغاتی رسانه‌ها باید به‌عنوان مالیات دریافت شود و ظاهراً هدف از این کار ورشکست کردنِ تنها تلویزیون مستقل این کشور است.

اگر به گوشه و کنار جهان نگاه کنید، کشورهای دیگری هستند که درون‌مایه عناصر پوتینیسم را پذیرفته و اجرا می‌کنند. ترکیه تحت حاکمیت اردوغان دست از طرح‌های رفورمیستی خود برداشته و به سمت محافظه‌کاری اجتماعیِ بیشتر، اسلام‌گرایی و ناسیونالیسم پررنگ حرکت می‌کند. اردوغان همچنین از روش‌های زیرکانه‌هایی برای کنترل و بی‌خاصیت کردن رسانه‌ها استفاده می‌کند. بسیاری از رهبرانِ راستگرایِ اروپا مثلاً در فرانسه، هلند و حتی انگلستان به شکلی آشکار پوتین و روش‌های وی را ستایش می‌کنند.

موفقیت و پیروزی «پوتینیسم» تا اندازه زیادی به موفقیت پوتین و روسیه‌ی تحت سلطه وی بستگی دارد. اگر روسیه در مسئله اوکراین پیروز شود و بتواند این کشور را به کشوری در حلقه مسکو برگرداند، آنگاه به‌مثابه یک پیروز ظاهر می‌شود. اما از سوی دیگر چنانچه اوکراین بتواند خارج از حلقه روسیه به کامیابی و موفقیت برسد و اقتصاد روسیه به ضعف و شکنندگی خود ادامه دهد ،پوتین باید خود را به‌عنوان رهبر یک کشورِ منزوی و خارج از جامعه جهانی و متکی بر درآمد نفت تصور کند.

این یادداشت از فرید زکریا در واشنگتن‌پست را برای روزنامه اعتماد ترجمه کرده‌ام.

پست‌های مرتبط

ایدئولوژی داعش چگونه مهار می‌شود؟

admin

فرزندان آتاتورک یا میراث داران عثمانی؟

admin

بحران منابع یا بحران مدیریت متمرکز؟

admin

این سایت برای ارائه بهتر خدمات به کاربران خود ، از کوکی‌ها استفاده می‌کند.
This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish
قبول اطلاعات بیشتر