29.5 C
تهران
یکشنبه, اردیبهشت ۲۶, ۱۴۰۰
نجات بهرامی

فرزندان آتاتورک یا میراث داران عثمانی؟

روزگاری پرچم‌دار شرق درنبرد علیه غرب بودند. این نبرد هنگامی به اوج رسید که حکومت عثمانی به فرماندهی سلطان محمد فاتح بعد از مدتی محاصره توانستند قسطنطنیه پایتخت بیزانس را تسخیر کنند. در سال‌ها و قرون بعدی نیز پیروزهای آن‌ها ادامه یافت و کار به محاصره وین پایتخت اتریش نیز کشید. در دوران حکومت صفویه در ایران، قدرت ام القرای جهان اسلام یعنی عثمانی به‌قدری بود که هم‌زمان در دو جبهه شرق و غرب می‌جنگید. در جبهه شرق با ایرانیانی که آن‌ها را خائن به مسلمانان می‌دانستند و در جبهه غرب هم با اروپاییان. این نبردها همان‌گونه که می‌دانیم منجر به اتحاد ایران با دول اروپایی برای واردکردن فشار بر عثمانی شد. در این برهه از تاریخ است که جنگ شیعه و سنی هم از مباحثات مذهبی و فرهنگی عبور کرده و وارد فاز نظامی می‌شود.

اقتدار حکومت عثمانی که ترکیه فعلی و بخش اعظم بلاد عربی را زیر بیرق خود دارد، تداوم می‌یابد و حتی در زمان قاجار هم سلطان عثمانی از طرق مختلف ازجمله فرستادن سید جمال اسدآبادی سعی در اتحاد کشورهای مسلمان، البته به فرماندهی عثمانی دارد. خواسته‌ای که با پاسخ منفی زمامداران قاجار ازجمله ناصرالدین‌شاه مواجه می‌شود. (1) دوران ضعف و زوال عثمانی با اوج‌گیری قدرت اروپاییان وارد مرحله تازه‌ای می‌شود و جنگ جهانی اول آخرین ضربه را بر پیکر آن وارد می‌کند و طومار آن را در هم می‌پیچد.

ترکیه کشوری به‌جامانده از امپراتوری شکوهمند عثمانی با روی کار آمدن چهره‌ای قدرتمند و ترقی‌خواه به نام آتاتورک قدم درراهی متفاوت می‌گذارد. راهی که به محدود کردن ملایان و منبریان، تغییر خط و لباس، دگرگون کردن ساختار آموزشی، کوتاه کردن دست مذهب از قضا و قضاوت و سرانجام سکولاریزم شتابان و همه‌جانبه در عرصه‌های مختلف فرهنگی و سیاسی می‌انجامید. وی برای صیانت از جمهوری لائیک و تازه تأسیس خود، ارتشی قدرتمند را ایجاد و مأمور حفاظت از آن می‌کند. به همین خاطر است که همزمان با بلند شدن صدای مذهب، شاخک‌های ارتش نیز می‌جنبد و بوی کودتا و نیز انحلال احزاب اسلامی در فضای سیاسی ترکیه می‌پیچد.

بااینکه جریانات مؤثر در ترکیه طی سالیان دراز تلاش فراوانی را برای پیوستن به دنیای غرب و اتحادیه اروپا به عمل‌آورده‌اند، اما این درخواست آن‌ها تا به الآن بدون پاسخ مانده است. شاید مهم‌ترین دلیل آن وقوف غربی‌ها بر ساختار اجتماعی ترکیه باشد که علی‌رغم سال‌ها حکومت لائیک، هنوز هم‌مذهبی و پایبند به معیارها و سنت‌های اسلامی است. بااینکه اصلاحات فراوانی در ساختارهای حقوقی و سیاسی ترکیه به‌عمل‌آمده است و نیز این کشور از اعضای فعال سازمان ناتو است، اما تابه‌حال از موفقیت در ورود به اتحادیه اروپا بازماندهاست. شاید این مسئله به همراه موفقیت نسبی حزب اسلام‌گرای عدالت و توسعه در امور اقتصادی و نیز ناسیونالیسم قدرتمند و جریحه‌دار شده ترک‌ها در مقوله اتحادیه اروپاست که ترکیه را به ‌عکس‌العملی مخالف با روند سال‌های اخیر وادار کرده و این کشور را در کنار اعراب و مسلمانان نشانده است. دوست و متحد اسراییل، کشوری که مردم آن در ماجرای حجاب همسر رییس‌جمهورشان به شکل میلیونی به خیابان ریختند و از ملایان خواستند آنجا را ترک کنند و به ایران بروند، اینک به مطمئن‌ترین طرفدار فلسطین تبدیل‌شده و اعتماد اعراب را به خود جلب کرده است. این کشور در کنار کشورهایی چون مالزی اینک در چشم اعراب به حامیان بدون غل و غش حقوق فلسطینی‌ها تبدیل‌شده‌اند. همان نقشی که ایران بعد از گذشت سی سال و صرف هزینه‌های فراوان نتوانسته است از آن خود کند. حال سؤال اینجاست: آیا غرب در عدم پذیرش ترکیه به‌عنوان عضوی از اتحادیه اروپا، دچار اشتباه فاحش و جبران‌ناپذیری شده است؟ آیا قرار گرفتن ترکیه در مسیر فعلی، سرآغاز تقابلی جدید و دامنه‌دار میان غرب و مسلمانان است؟ یا اینکه این تنها ترفندی کوتاه‌مدت از جانب ترکیه است برای تحمیل خود به اروپاییان و بازی کردن با برگ‌هایی چون غزه و ایران به‌منظور فشار بیشتر بر غرب و اثبات لیاقت و توانایی خود؟ گذشت زمان به این سؤالات پاسخ می‌دهد.

پانوشت
(1) یکی از انتقاداتی که در دنیای اهل سنت و در کشورهای عربی نسبت به ایرانیان و شیعیان وجود دارد این است که آن‌ها شیعیان را در برخی حوادث تاریخی، متهم به خیانت به جهان اسلام و همکاری با دشمن می‌کنند. ازجمله مدعی ترغیب مغولان به حمله به بغداد (مرکز خلافت اسلامی) در زمان هلاکوخان مغول و قتل خلیفه عباسی هستند. لازم به ذکر است که در این دوره خواجه‌نصیرالدین توسی دانشمند بزرگ ایرانی در دستگاه مغولان نفوذ فراوانی داشته است. مورد دیگر همین اتحاد با اروپاییان بر ضد عثمانی بود. البته همه این حوادث تاریخی هم از جانب ناسیونالیست‌های ایرانی و هم از جانب مذهبیان شیعه، حرکت‌های مفید و طبیعی در برابر دشمن قلمداد می‌شوند و از آن‌ها اعلام برائت نمی‌شود.

پست‌های مرتبط

ایدئولوژی داعش چگونه مهار می‌شود؟

admin

بحران منابع یا بحران مدیریت متمرکز؟

admin

طرحی برای سرقت تاریخ و فرهنگ

admin

این سایت برای ارائه بهتر خدمات به کاربران خود ، از کوکی‌ها استفاده می‌کند.
This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish
قبول اطلاعات بیشتر