20.8 C
تهران
دوشنبه, اردیبهشت ۲۷, ۱۴۰۰
اسماعیل نوری‌علا

دست‌آورد‌های یک کنار هم نشستن

تازه از راه رسیده‌ام و هنوز باورم نمی‌شود که دیگرباره از آن‌همه همراهان موافق این‌همه دورافتاده‌ام. به سومین کنگرهء سکولار دموکرات‌های ایران در شهر فرانکفورت آلمان رفته بودم و دو سه روزی را در میان کسانی گذراندم که اکنون آشنایان مهربان من‌اند؛ با آن در آغوش کشیدن‌های گرم، دست دادن‌های پر از امید و گفتگوهایی که تا سقف بلند شب ادامه می‌یافت. در آنجا من خود را به‌نوعی میزبان‌یاران نیز می‌دیدم؛ چراکه کمیتهء برگزاری این کنگره به من مأموریت داده بود که دعوت‌نامه‌ها را، از طرف آنان، بانام خود امضاء کنم. این‌گونه بود که یکی دو پاسخ ناموافق و ده‌ها نامهء پر از مژدهء آمدن، یا عذرخواهی از نیامدن، همه خطاب به من نوشته‌شده بود و می‌دیدم که کنگره باعث شده است تا شاهزاده و سیاستمدار حرفه‌ای، شاعر و آهنگساز، مفسر سیاسی و کنشگر حقوق بشر، جملگی مرا خطاب قرار داده‌اند. پس باید به‌عنوان میزبان – یا سخنگوی میزبانان – با یکایک آمدگان به گفتگو و خوش‌آمد گوئی می‌نشستم و همین گفتگوها بود که دلم را سرشار از امید و وجودم پر از انرژی کرده است.

ازنظر من، نسبت به دو کنگرهء دو سال گذشته، کنگرهء امسال به طرز محسوسی منسجم‌تر اجرا می‌شد و حرکتی تدریجی اما مستمر به‌سوی نوعی هم‌گرائی دلگرم‌کننده در آن مشهود بود. در هیچ گوشه‌ای از سالن برگزاری کنگره تنش و اضطراب خاصی به چشم نمی‌خورد و جریان محسوس همدلی و هم آوائی همچون رودخانه‌ای زلال در میان ما حرکت داشت.

و اکنون‌که کنگره به پایان رسیده و هر یک از ما به خانه برگشته‌ایم بد نمی‌بینم که مروری داشته باشم بر آنچه برای کنگره تدارک دیده‌شده بود و آنچه در عمل به تحقق پیوست و از این طریق، خلاصه‌ای از نقاط قوت و ضعف این گردهمائی را، البته از دیدگاه کسی که به این جریان تعلق‌خاطر دارد و به‌ناچار نمی‌تواند بی‌طرف باشد، بیان کنم.

کنگره در پی چه بود؟

«کمیتهء برگزاری کنگره‌های سالانهء سکولار دموکرات‌های ایران» خود را نهادی مستقل از همهء سازمان‌های سیاسی (و ازجمله از «نهاد هماهنگی جنبش سکولار دموکراسی ایران») می‌داند و این کنگره را چنین تعریف می‌کند: «مکان و امکانی برای گردهمائی باورمندان به‌ضرورت استقرار حکومتی سکولار دموکرات در ایران که داوطلبانه و با خرج جیب خود، برای مبادله فکر و نظر، اما در اصل برای آشنایی با یکدیگر و به دست آوردن شناختی ژرف‌تر نسبت به آنانی که گاه برای موافقت و گاه به‌منظور ابراز مخالفت، در دنیای مجازی اینترنتی درگیرشان می‌شویم. این آشنایی‌های حضوری می‌توانند در حد یک دیدار ساده و کنجکاوانه بمانند و یا به همکاری‌های بیشتر و نهادسازی‌های تشکیلاتی مختلف بیانجامند.»

بدین لحاظ، برگزارکنندگان کنگره مصرّند که نه جریانی از پیش تعیین‌شده در کار باشد و نه لازم آید که کنگره قطعنامه‌ای صادر کند. مهم آمدن داوطلبانه و به خرج جیب خویش است، همراه حشرونشر باکسانی که در پایه‌های نظری اصلی فعالیت‌های خود با ما شریک و همراه‌اند.

برای کنگرهء امسال اما کمیتهء برگزاری تصمیم گرفته بود تا در راستای انسجام‌بخشی به جریان گفتگوها، این پرسشی عمومی را با شرکت‌کنندگان در میان بگذارد که «چرا سکولار دموکرات‌ها هنوز متحد نشده‌اند؟» نظر آن بود که شرکت‌کنندگان در کنگره بکوشند دلایل عدم توفیق ِ تا کنونی ِ کوشندگان ِ سکولار دموکرات را در وصول به اتحادی شایسته برای ساختن آلترناتیوی مؤثر و کارا به دست آورند.

همچنین، برای هر یک از چهار نشست کنگره، موضوعی انتخاب‌شده بود که جملگی به‌واقع حوزه‌های مختلف موانع اتحاد در عمل علیه حکومت اسلامی را در برمی‌گرفتند. به‌عبارت‌دیگر، حوزه‌های شناخته شدهء اختلاف‌نظر را قرار بود در این کنگره موردبحث و بررسی قرار دهیم. به همین دلیل، در سراسر عمر کنگره می‌شد، با خط کش همان پرسش اول، پیش رفت و پسرفت و پیروزی و ناکامی دست‌اندرکاران سکولار دموکراسی را ارزیابی کرد.

نگاهی به آنچه گذشت

کنگره با سرود ایران و در برابر پرچم سه رنگ شیر و خورشید نشان کشورمان گشوده شد. ابتدا شهناز شاهبخشی، مسئول کمیتهء محلی کنگره گزارش کوتاهی از فعالیت‌های اجرائی را ارائه داده و به این نکته اشاره کرد که برادرش، شهرام، به جرم فروش روزنامه، دو سالی در زندان به سر برد و سپس در جریان قتل‌عام دههء شصت اعدام شد. او اضافه کرد که اگر روحی وجود داشته باشد روح برادرش حتماً از اینکه او وقت و انرژی‌اش را برای راه‌اندازی این کنگره صرف کرده راضی و خشنود است.

آنگاه دکتر حسن کیانزاد، رئیس کمیتهء برگزاری کنگره پیرامون دلایل و آرزوهایی که شالوده ساز این کنگره بوده‌اند سخن گفت و در پایان از دکتر سیروس آموزگار، نویسنده، حقوقدان، استاد دانشگاه، سیاستمدار، شخصیت پیشکسوت مطبوعات ایران و عضو کابینهء سکولار دموکرات دکتر شاپور بختیار، دعوت کرد تا به‌عنوان رئیس افتخاری کنگرهء سوم این کنگره را با سخنان خود بگشاید.

دکتر آموزگار که سخنوری شیرین‌بیان و ژرف‌اندیش است، با تصدیق اهمیت پرداختن به سکولاریسم در متن دموکراسی خواهی، برای کنگره آرزوی موفقیت کرد. آنگاه، در پی تنفسی چنددقیقه‌ای، کار نشست‌های چهارگانهء کنگره آغاز شد. طبق تصمیم کمیتهء برگزاری نظامت نشست‌های کنگره با حسن اعتمادی بود که این کار را با درایت و مهارت انجام داد.

در نشست نخست (صبح شنبه 13 تیرماه 1394) به بحث درباره موانع و ضرورت‌های اتحاد نیروهای سکولار دموکرات در راستای ایجاد آلترناتیو نشستیم. این مبحث را دکتر حسن ماسالی که عمری را در مبارزه گذرانده و در این سال‌ها می‌کوشد حاصل تجربیات تلخ و شیرینش را با نسل‌های پس از خود در میان بگذارد، گشود.

در بعدازظهر آن روز، با توجه به جریان مذاکرات جاری حکومت اسلامی با کشورهای پنج به اضافهء یک، به اختلاف‌نظرها در مورد «فعالیت‌ها و قراردادهای خارجی ِ حکومت اسلامی و وظیفهء متحد اپوزیسیون سکولار دموکرات» پرداختیم. سخنران اصلی این بخش دکتر رضا تقی زاده بود که چندوچون توافقات را ارزیابی کرده و نتایج احتمالی آن را موردبررسی قرارداد.

صبح یکشنبه به گفتگو درباره اختلاف‌نظرها بر سر دو مفهوم «حفظ تمامیت ارضی ایران و عدم تمرکز، همچون پیش‌شرط‌های استقرار سکولار دموکراسی در ایران» گذشت. سخنران این جلسه کورش اعتمادی بود که سال‌ها است در مورد نحوه مدیریت نامتمرکز کشورهای دموکرات مطالعه کرده و با انواع گزینه‌های راهکاری این مقوله آشنا است. این نشست بلندترین، شلوغ‌ترین و پرهیجان‌ترین نشست کنگره بود.

در جلسهء پایانی از «مشکل “فقدان زمین بی‌طرف” از یکسو و عدم توجه به تفاوت‌های مسائل داخل و خارج کشور، از سوی دیگر» سخن گفتیم و نتایج تفرقه‌انگیز این غیاب را مرور کردیم. سخنران اصلی این جلسه دکتر شهریار آهی بود که در سال‌های اخیر کوشش بسیاری در راستای انسجام دادن به «اتحاد برای دموکراسی» و اتخاذ «انتخابات آزاد» به‌عنوان استراتژی محوری برای برگذشتن از حکومت اسلامی داشته است.

پیش از پایان کنگره تعداد کسانی که اعلام داشته بودند به فرانکفورت می‌آیند به 86 نفر رسیده بود. از این عده 11 نفر موفق نشدند که بیایند اما تعداد کسانی که بدون اطلاع قبلی آمدند به 61 نفر رسید. درمجموع 136 نفر به تفاریق در جلسات کنگره حضور داشتند و از میان آن‌ها در حدود 50 نفر در جریان بحث‌های چهار نشست شرکت فعال داشتند.

همچنین حضور دکتر سیروس آموزگار، به‌عنوان رئیس افتخاری کنگره، همراه با دکتر اسماعیل خوئی، رئیس دو کنگرهء قبلی و نیز شرکت جمعی از شخصیت‌های سیاسی فعال و سرشناس بر وزن و اعتبار کنگره افزوده بود.

متأسفانه امسال هم در پخش زنده و مستقیم برنامه‌های کنگره چندان موفق نبودیم و روشن بود که در سال‌های آینده باید از کادر فنی مجرب و وسایل حرفه‌ای‌تری استفاده کنیم؛ اما با حضور دو فیلم‌بردار، موفق شدیم کل جریان کنگره را ثبت کنیم و هم‌اکنون دوستان فنی ما مشغول‌تر و تمیز کردن پرونده‌های صوتی ـ تصویری هستند و کل جریان کنگره به‌زودی روی سایت آن قرار خواهد گرفت.

کوششی در جمع‌بندی

کمیتهء برگزاری کنگره مرا موظف کرده بود که در پایان کنگره نوعی جمع‌بندی کلی یا گزارش کلی کمیتهء برگزاری را از جریان مطالب ردوبدل شده ارائه دهم. در این مورد من سخنانم را با طرح این نکته آغاز کردم که متأسفانه هیچ‌یک از نشست‌های کنگره پاسخ روشنی به پرسش کلی کنگره («چرا سکولار دموکرات‌ها هنوز متحد نشده‌اند؟») نداده است و اغلب سخنرانان و شرکت‌کنندگان در بحث‌ها، با کنار نهادن این پرسش، به طرح نظرات کلی خود پیرامون مسائل مختلف مبتلابه جامعهء ایرانی پرداخته‌اند؛ اما درعین‌حال و به علت همین روش، میز خطابهء کنگره به صحنهء نمایشی تبدیل شد که کاراکترهایی با عقاید مختلف و گاه متضاد بر روی آن حضور یافته و نظرات خود را بیان داشته و مورد تشویق یا رد حاضران قرار گرفتند و بدین ترتیب، دلایل متحد نشدن سکولار دموکرات‌ها به‌صورت عینی و آشکار در برابر چشم حاضران در نشست و نیز تماشاگران پخش مستقیم رادیو – تلویزیونی به تماشا نهاده شد. به‌عبارت‌دیگر، ناظران دیدند که مثلاً، چگونه اختلاف بر سر «نوع حکومت» یا «نوع ادارهء کشور» ـ که هیچ‌کدام در خارج کشور و پیش از انحلال حکومت اسلامی قابل‌حل و توافق نیستند ـ بر همهء مشترکات چند گانهء فعالان سیاسی (نظیر دموکراسی، سکولاریسم، تقسیم قدرت، ابتنای به اعلامیهء جهان‌گستر حقوق بشر و انتخابات آزاد) سایه افکنده و آن‌ها را بی‌حاصل کرده و درعین‌حال، موجب شده است که اغلب احزاب منطقه‌ای و سراسری اسم‌ورسم‌دار و برخی از شخصیت‌های متعصب، از آمدن به کنگره خودداری کنند.

اما کنگره بی‌شک دارای دست آورده‌اتی چند نیز بود که از جملهء آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

– وصول پیام‌های درخشان مهندس عباس امیر انتظام و مهندس کورش زعیم و توجهی که هردوی آنان به فعالیت سکولار دموکرات‌های خارج کشور نشان داده بودند، از ساخته‌شدن پلی مابین داخل و خارج حکایت داشت. این موفقیت بزرگی برای سکولار دموکرات‌های انحلال طلب خارج کشور، در مقابله با موجی از ایرادگیری‌ها نسبت به فقدان رابطه مابین داخل و خارج کشور محسوب می‌شد.

پیام کوتاه مهندس امیر انتظام، به شرح زیر، گویای صریح این واقعیت است:

«دوستان و هم‌اندیشان گرامی؛ از اینکه شما در غربت اندیشه وطن در سردارید و برای آینده این کشور بلازده چاره‌جویی می‌کنید، سپاسگزارم و قدردانی می‌کنم. من افسوس می‌خورم که با شرایطی که دارم نمی‌توانم در کنار شما باشم. تنها خواستی که دارم این است که همبستگی خود حفظ کنید. این راه درست را پی بگیرید که شاید روزی بتوانیم دموکراسی، سکولاریسم و حقوق بشر را با کمک شما در ایران عزیزمان برقرار کنیم. شاد و موفق باشید».

– تأکیدی که حاضران در مورد داشتن رابطه با سازمان‌ها و نهادهای اروپائی داشتند نیز تا حدود زیادی راه آیندهء سکولار دموکرات‌ها را، برای تثبیت خود به‌عنوان یک نیروی گستردهء سیاسی، روشن ساخت.

– و بالاخره، با توجه به اینکه در جریان مبارزاتی کنونی، فاعل (یا انجام دهنده) ی انواع افعال پیشنهادی معلوم نیست و بدون معلوم شدن آن، هر پیشنهادی به‌صورت یک برنامهء بی مجری باقی می‌ماند، نظر اکثریت حضار آن بود که اگر بتوان در برابر حکومت اسلامی «آلترناتیوی سکولار دموکرات» آفرید در آن صورت افعال پیشنهادی ما نیز دارای فاعلی خواهند بود که می‌تواند جریان مبارزه را تسریع کند. به‌عبارت‌دیگر، توافق بر سر ضرورت ایجاد یک آلترناتیو سکولار دموکرات ازجمله دست آوردهای کنگره بود. من در این موردنظر جنبش سکولار دموکراسی را چنین جمع‌بندی کردم: «اکنون تصدیق ضرورت استقرار یک آلترناتیو سکولار دموکرات برای برانداختن حکومت اسلامی به شکل مهم‌ترین معیار تشخیص خادم از خائن درآمده است. یعنی اکنون باور به‌ضرورت ایجاد “آلترناتیو” یک فریضه و خدمت ملی است.»

من، به‌عنوان سخنگوی نهاد هماهنگی جنبش سکولار دموکراسی ایران، تعهد ارکان این نهاد را نیز، برای کوشش در راستای تفهیم ضرورت آلترناتیو سازی و حرکت به‌سوی آن بیان داشتم و توضیح دادم که ما این راه را باانرژی و امید آغاز کرده‌ایم و ادامه خواهیم داد. درواقع کنگره در کلیت خود دستور کار نهاد هماهنگی جنبش را به‌روشنی مشخص کرده بود و ما می‌دانستیم که موظفیم تا کنگرهء آینده زمینه را برای اعلام موجودیت آلترناتیو سکولار دموکرات و انحلال طلب حکومت اسلامی آماده ساخته و نتایج مشخص فعالیت‌های خود را به کنگرهء چهارم گزارش دهیم.

بازخوردها

با پایان گرفتن کنگره و تا همین‌جا، تعداد زیادی نامه به دست من رسیده است که هر یک به‌نوعی موافقت خود را با جمع‌بندی بالا بیان داشته‌اند. مثلاً، بهمن زاهدی، سردبیر سایت اینترنتی حزب مشروطه ایران (لیبرال دموکرات)، در مقاله‌ای خاطرنشان کرده است که:

«در دو سال گذشته، زمانی که سکولار دموکرات در سالروز جنبش مشروطیت کنگرهء خود را برگزار می‌کردند، از خود می‌پرسیدم که آیا سکولار دموکرات‌ها با اندیشهء مشروطه‌خواهی آشنایی دارند؟ امسال توانستم تجددگرایی مشروطه‌ خواهان را در سکولار دموکرات‌های ایران تجربه کنم. انسان‌گرایی و حقیقت‌گرایی صدر مشروطیت را می‌توان در اندیشه‌های نوین سکولار دموکرات‌های ایران لمس کرد. به همین جهت از شرکت در کنگرهء آن‌ها بسیار خرسند شدم و می‌توانم تصور این را داشته باشم که گذشته را فراموش کرده و به‌سوی آینده‌ء مشترکی حرکت داشته باشیم که طی آن تمامی اندیشه‌های ایرانی توان رشد کردن را داشته باشند.»

بهزاد صمیمی که باعلاقه، اما در سکوت، مذاکرات دوروزه را تعقیب می‌کرد، نوشته است:

«پیام شخصیت‌های مبارز و خوش‌نامی مانند آقای امیر انتظام و آقای کوروش زعیم به کنگره بسیار دلگرم‌کننده است و بر درستی سمت‌وسوی تلاش‌های چند سالهء بخش خارج از کشور سکولار دمکرات‌ها صحه می‌گذارد. این مهم‌ترین ویژگی این کنگره در رابطه با داخل کشور بود. نتیجه اینکه در داخل کشور کنشگران سیاسی ِ باسابقه و حتی مردم عادی ِ بدون سابقهء کار سیاسی و سازمانی، نه‌فقط فعالیت سکولار دموکرات‌های ایرانی در خارج از کشور را زیر ذره‌بین دارند، بلکه به‌ضرورت و اهمیت تداوم فعالیت این بخش تأکید می‌کنند.»

حمیدرضا برهانی، کوشندهء سیاسی مقیم بلژیک، این‌گونه توضیح داده است که:

«بسیاری از شرکت کندگان ـ با کارنامه‌ای پر از تلاش برای کنشگری علمی و کوله باری مملو از کتاب‌ها، مقالات و اطلاعات جمع‌آوری‌شده ـ یادآوری می‌کردند که دیگر برای ادارهء سرزمینمان، ایران، حکومتی مذهبی را مناسب نمی‌بینند. تقریباً 90 در صد شرکت‌کنندگان در این کنگره هم‌صدا بودند که بیش از این نمی‌توان حکومت مذهبی را تحمل کرد و برای ساختن سرزمینمان و همچنین برای از میان برداشتن تبعیض‌های مختلف، از جنسیتی و مذهبی گرفته تا نژادی، ملیتی یا عقیدتی و سیاسی، راهی به‌جز اجرای سیستم سکولاریسم دمکراتیک نمی‌توان در مقابل حکومت مذهبی پیشنهاد نمود.»

و آقای زمان فیلی، نویسنده و شاعر کردزبانمان اضافه کرده است که:

«کنگرهء سکولار دموکرات‌های ایران که سومین نشست خود را در فرانکفورت برگزار کرد، شاهدی نیک بر این حقیقت است که دادخواهی‌های مردم ایران تنها با گذار از حکومت اسلامی امکان‌پذیر است؛ و اینکه این مهم نیز میسر نمی‌شود مگر اینکه ـ با هر اندیشه و نظر که داریم ـ در کنار هم بنشینیم و برای ایجادِ “آلترناتیو” به بحث و گفتگو بپردازیم. این امرِ مهم در این کنگره اتفاق افتاد و فعالانِ سیاسی و مردمِ عادی با هر تفکری در کنار هم نشستند تا بیان کننده‌ء عزمی راسخ جهتِ رسیدن به آرمانِ آزادیِ ایران باشند.»

و بگذارید مطلب این هفته را با بخشی از خطابهء مهندس کورش زعیم به پایان‌برم، آنجا که در قالب یک سخنرانی غیابی در کنگره و در پی تحلیل اوضاع وحشتناک کنونی وطنمان می‌گوید:

«هدف ما که قشر روشنفکر و آینده‌نگر کشور را تشکیل می‌دهیم، از این گردهمایی‌ها این است که به یک همگرایی دیدگاهی برسیم که: “برای کشورمان چه می‌خواهیم؟” ما دموکراسی می‌خواهیم؛ یعنی فرمانروایی مردم بر مردم برای مردم و بارأی مردم؛ یعنی یک نظام سیاسی که هیچ‌گونه وابستگی ایدئولوژیک، ابزاری، نژادی، یا فرقه‌ای نداشته باشد؛ یعنی مردم کشور آزاد باشند به هر عقیده و مذهب و فرقه و نظام سیاسی یا اقتصادی باور داشته باشند؛ یعنی یک نظام مردم‌سالار متکی به رأی اکثریت با حفظ حقوق اقلیت، برابری همهء شهروندان در برابر قانون، آن‌هم تنها قانونی که نمایندگانی که بارأی آزاد مردم برگزیده شمی شوند تدوین کرده باشند؛ قانونی که: میان اکثریت و اقلیت، این مذهب و آن مذهب، با دین و بی‌دین، زن و مرد، این نژاد و آن نژاد و این نیاکان و آن نیاکان، تفکیک و تبعیضی قابل نشده نباشد؛ که در ظل آن هیچ سازمان یا شهروندی نتواند نسبت به آزادی و حقوق شهروندی دیگری تجاوز کند که اصول بیانیهء جهانی حقوق بشر چراغ راه حکومت و جامعهء برخاسته از آن باشد.»

باری، بدین‌سان، می‌توانم چنین نتیجه بگیرم که به استناد اجماع این نظرها است که ما سکولار دموکرات‌ها، بادلی پر از امید، سالی دیگر از فعالیت و مبارزه و روشنگری را درراه ایجاد ایرانی آزاد و آباد آغاز می‌کنیم.

پست‌های مرتبط

پیام جنبش سکولار دموکرات‌های ایران به کنفرانس حزب مشروطه ایران (لیبرال دموکرات)

admin

جمهوریت یا جمهوری؟

admin

معنای گمشدهء مشروطیت

admin

این سایت برای ارائه بهتر خدمات به کاربران خود ، از کوکی‌ها استفاده می‌کند.
This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish
قبول اطلاعات بیشتر