30.3 C
تهران
چهارشنبه, اردیبهشت ۲۲, ۱۴۰۰
مشروطه نوین

بررسی تحلیلی سیاست‌های محمدرضا شاه فقید (3)

7 – روابط اصلی بین اجزا یک سیستم سیاسی

آنچه یک سیستم سیاسی را نگهداری کرده و از آن عملکرد درست می‌طلبد، روابط منسجم بین اجزا آن سیستم است. در یک چنین سیستمی، ملاحظاتی وجود دارد که بدون در نظر گرفتن آن‌ها، سیستم یا درست‌کار نمی‌کند و یا ازهم‌پاشیده می‌شود. اهم ملاحظات مزبور را در ذیل به نظر می‌رسانیم:

* آستانه توانایی هر سیستم بستگی به نوع، ساخت و فرهنگ ناظر بر آن دارد.

* سیستم در اعضای خود، یک سطح بالای «خدمات آمیخته‌شده» به وجود مـی‌آورد، یعنی آنـکه «اعضا» به «سیستم» وفاداری داشته باشند.

* برای وجود و بقا یک سیستم، حضور چند متغیر اساسی الزامی است که در تعریف آن‌ها باید گفت: متغیرهای اساسی شامل تعیین ارزش‌ها در یک جامعه و کثرت نسبی این تعینات در مورد ارزش‌هایی که در یک دامنه طبیعی (به هنجار) در جامعه عمل می‌کنند، می‌باشند. به‌عبارت‌دیگر، تعیین ارزش‌های اجتماعی و سیاسی که متغیر هستند، باید در حدود یک دامنه طبیعی (به هنجار) نوسان کنند. اگر متغیرها از دامنه مزبور خارج شوند، سیستم سقوط می‌کند.

* هیچ سیستمی نمی‌تواند بدون ذخیره «خدمات» بر سر پا بماند.

* دوام سیستم در رابطه با امر فوق‌الذکر، به حفظ حداقل سطح وابستگی به «ذخیره» برای هر یک از سه بخش خدمات یعنی رژیم سیاسی، آتوریته و جامعه سیاسی منوط می‌باشد و اگر خدمات این سه بخش نزول کند، دوام سیستم سیاسی به مخاطره کامل می‌افتد.

* اگر آتوریته سیستم نتواند درخواست‌های اعضا را به نسبت معقول اجابت کند، نارضایتی بالا می‌گیرد و «خدمات» سیستم که خود از «ستانده»های قبلی تشکیل می‌گردد، نزول می‌کند و سیستم را تضعیف می‌سازد.

* کمبود «ستانده» هر سیستمی را تهدید به سقوط می‌کند. حتی اگر دستگاه آتوریته سیستم از اطلاعات کافی ناشی از ستانده‌های قبلی برخوردار باشد، بازهم عدم نیاز به استفاده از آن اطلاعات، عدم منابع کافی برای استفاده از آن‌ها و «عقل» ناسالم و مهارت کم در استفاده از آن‌ها می‌تواند منجر به کم شدن میزان «خدمات» گشته و درنتیجه بر «ستانده»های آتی تأثیر نامطلوب گذارد.

* «بازخورد» می‌تواند شامل فی‌المثل «پاسخ» درست و به‌موقع، تعدیل به‌موقع و تصحیح تصمیمات قبلی (منجر شده به شکست) باشد که در دوام سیستم تأثیر فراوان و قطعی دارند.

* ظرفیت سیستم در پاسخگویی به فشارهای وارده، از فرآیند مهم «بازخورد»، اطلاعات راجع به وضع سیستم و اطلاعات مربوط به محیط اطرافش تأثیر می‌پذیرد.

* جامعه بی‌دوام یعنی شکست و انهدام یک سیستم سیاسی. این انهدام می‌تواند به شکل «نابودی فیزیکی» و یا «هرج‌ومرج منجر به تجزیه» ظهور پیدا کند.

8 – ارزیابی و نقادی نظریه سیستم سیاسی

به نظریه سیستم سیاسی که «ایستون» عرضه داشته است، ایرادهای فراوان گرفته‌اند. مهم‌ترین ایراد آن است که ارزش اجزاء سیستم در پرتو ارزش کل سیستم فهمیده می‌شود؛ درنتیجه، اهمیت اجزاء کمتر شده و به ارزش کل سیستم وابستگی تام پیدا می‌کنند. ضمناً، نظریه سیستم مزبور بیشتر مکانیکی است تا ارگانیکی. با تمام این احوال، نظریه ایستون در تحت منطقی از ساخت و عملکرد سیستم‌های سیاسی، ارزش والایی به دست آورده و الگوی بسیار موردتوجه‌ی برای پژوهندگان علم سیاست گردیده است. نظریات ایستون توسط «گ. آلموند» دانشمند سیاست شناس آمریکایی تکمیل‌شده و جنبه‌های کاربردی آن کاملاً تقویت گردیده است. ما برای بهره‌وری از نظریه مزبور و درعین‌حال کاستن نقطه‌ضعف‌های آن، تحلیل خود را با بررسی‌های تاریخی همراه می‌سازیم تا هر چه بیشتر به نظریه‌ای عمومی در تجزیه‌وتحلیل سیاسی نزدیک شویم؛ اما آنچه انتقاد خود ما به نظریه خود استفاده نکرده است. به‌عبارت‌دیگر، همان‌طور که وقایع در جریان فواصل منقطع و پشت سر هم‌زمانی حادث می‌گردند، اعمال و تصمیمات سیاسی به «داده» زمان نیز وابسته‌اند و چنانچه جدا از زمان بررسی شوند، به فرمول‌های مکانیستی ای تبدیل می‌گردند که جمع‌بندی آن‌ها در یک نظریه عام و قابل‌تعمیم و شامل، ناممکن به نظر می‌رسد.

با واردکردن «زمان» به‌عنوان فاکتور تکامل دهنده، سیستم سیاسی را می‌توان مانند نظام اجتماعی، «استکاملی» دانست که در هر چرخه از فرآیند درونی خود، دائماً تکامل می‌یابد و به سطح بالاتری ارتقا پیدا می‌کند. دیالکتیک مزبور متکی به انباشت هر چه بیشتر «اطلاعات» است که مرتباً در آن متمرکز می‌شوند و آن را متعالی‌تر می‌سازند. ازاین‌روست که سیستم‌های سیاسی ثابت نمی‌مانند، بلکه ترقی می‌کنند و اشکال عالی‌تر و پیچیده‌تر به خود می‌گیرند.

9 – تکمیل نظریه سیستم سیاسی

گابریل آلموند و کارل دویچ، دو دانشمند علوم سیاسی به تکمیل کردن نظریه ایستون پرداختند. حاصل نظریات دویچ روش‌های کاربردی نظریه ایستون در دستگاه حکومت بود؛ اما حاصل کار آلموند، به ارائه نظریه کاربردی وسیع‌تری انجامید که خلاصه آن از قرار ذیل است:

«درخواست‌ها» و «خدمات» اشکال مختلف و عینی در جامعه به خود می‌گیرند که می‌توانند به شکل ذیل موردبحث باشند.

خدماتی که اجزای یک سیستم در برابر آن به انجام می‌رسانند عبارت‌اند از:

1 – خدمات مادی، مانند مالیات
2 – اطاعت از قوانین و مقررات
3 – مشارکت و کمک به سیستم توسط مشارکت در زندگی سیاسی جامعه
4 – دقت کردن به ارتباطات سیاسی دستگاه حکومتی

در مقابل خدمات مزبور که اصولاً از سطح جامعه سیاسی ناشی می‌شوند، اجزای سیستم طالب درخواست‌های ذیل‌اند:

1 – درخواست توزیع کالا و خدمات
2 – درخواست تنظیم رفتار و مناسبات اجتماعی (توسط قوانین)
3 – درخواست مشارکت در امور سیاسی
4 – درخواست اطلاعات و ارتباطات (توسط رسانه‌های گروهی)

به تعبیر آلموند، می‌توان داده‌ها و ستانده‌ها را چنین تنظیم کرد.

داده‌ها:

الف- درخواست‌ها: منافع و مقاصد خاص برای تصمیم خاص و یا انتظارات افراد جامعه از سیستم. ب- خدمات: حمایت و کمکی که رژیم، آتوریته و جامعه سیاسی از درخواست‌ها به عمل می‌آورند تا «تصمیم» اتخاذ گردد.

ستانده‌ها: «تصمیم‌ها» و «عمل‌ها»ی مورد انتظار اجزای سیستم سیاسی

این جریان به شکل فرآیندی از بیان منافع به‌سوی فشرده شدن منافع، اتخاذ تصمیم سیاسی لازم به شکل مصوبه‌ها و مقررات و بالاخره کاربرد مقررات برای حفظ منافع درحرکت است. اکنون‌که نظریه سیستم سیاسی مختصراً موردبحث قرارگرفته است، از معلومات مزبور به مجهولات خود که روشن نمودن اوضاع سیاسی ایران است، حرکت می‌کنیم. موضوع موردبررسی، علل کاربرد «اقتدار» توسط شاه فقید می‌باشد.

پست‌های مرتبط

مشروطه نوین جلد دوم قسمت ششم (فرهنگ ایران زمین «2»)

admin

مشروطه نوین جلد دوم قسمت پنچم (ارزشیابی ایده آفرینش)

admin

مشروطه نوین جلد دوم قسمت چهارم (جهان‌بینی ایرانی در فلات ایران)

admin

این سایت برای ارائه بهتر خدمات به کاربران خود ، از کوکی‌ها استفاده می‌کند.
This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish
قبول اطلاعات بیشتر